КИРИШҮҮ (ДИНДЕ ПАССИВДҮҮЛҮК)

 

Пассивдүү деген сөз сөздүктө «бир нерсеге карата жооп көрсөтпөгөн, эч нерсе кылбаган, кыймылдабаган, тартынчаак» деген маанини билдирет. «Пассивдүү адам» дегенде кулк-мүнөзү жагынан камырабаган, айланасындагы окуяларга кайдыгер, адамдардын түйшүктөрүнө жана маселелерине кызыкпаган, айланасындагы көйгөйлөргө чечим издебеген, өзү менен өзү болгон, өзүнүн кичинекей дүйнөсүндө жашаган бир адам модели эске келет. Бул китепте атайын ушундай мүнөзүн көрсөтүп, бул жаман моделди тымызын мусулмандардын арасында жайылтууга аракет кылган адамдардын кулк-мүнөзүн сүрөттөйбүз. Мындай адам моделин «пассивдүү адам», тагыраак айтканда, «пассивдүүлүктү жактаган адам» катары карайбыз.

Мусулмандардын арасындагы кээ бир адамдар ыймандуулардын шыктануусуна жана кайраттуулугуна туура келбеген мүнөздө болушат. Андай адамдардын ичинде мусулмандардын ичиндеги күчтүү ыймандын кайраттуулугу болбойт, ошондой эле, алардай бакытты жана бейпилдикти сезбей, муздак, супсак өмүр сүрүшөт. Андай адамдарда Аллахтын улуулугун түшүнүү, Куран адеп-ахлагы менен жашоо каалоосу болбогондуктан, дин адеп-ахлагын жайылтуу максатында жасалган бардык иш-аракеттерде артта калып, ал иштерге алыстан көз салышат. Жашоолорунда да, ыйман түшүнүктөрүндө да кайраттуулук жана акылмандык жетишпейт.

Аларда сүйүү, жакындык, чын ыкластуулук, достук, бир туугандык, туруктуулук, опаа, бекемдик сыяктуу Аллах ыраазы болоорун билдирген мусулмандарга таандык бийик адеп-ахлактык сапаттар болбойт. Андай адамдар атайын пассивдүүлүк кылган, көңүлсүз жана кайдыгер кулк-мүнөздөрү аркылуу айланасындагы адамдарга терс энергия берген, муздак, камырабас, өтө расмий көрүнүп, жакын мамиле түзгүсү келбеген, эң негизгиси Аллахтан коркпогон, чыккынчы мүнөздүү адамдар болушат. Аллах Куранда «Чындыгында араңарда камырабастык кылгандар бар. Эгер силерге бир кырсык келсе, «чындыгында Аллах мага жакшылык кылды, анткени алар менен бирге эмес болчумун» дейт» (Ниса Сүрөсү, 72) деген аяты аркылуу мусулмандарга мындай адамдардын кулк-мүнөзүн кабар берген.

Аллах Курандын дагы көптөгөн аяттарында мусулмандардын Куран адеп-ахлагын жайылтуу боюнча күжүрмөндүгүн жана ылдамдыгын камырабастык кылып, басаңдатууга аракет кылган мындай түшүнүктөгү адамдарды бизге сүрөттөгөн. Алардын мындай тымызын камырабастыгынын артындагы чыныгы ниеттерин, жашыруун пландарын ачып көрсөткөн өтө маанилүү маалыматтарды берген.

Мусулмандарды пассивдештирүүнү көздөгөн мындай адамдар ыймандуулар менен чогуу жашап, ыйман кылдым деп айткан, бирок эки жүздүү жүрүм-турумдарды жасаган же жүрөктөрүндө руханий оорусу бар адамдар болушу мүмкүн. Же болбосо, азырынча ыйманды толук түшүнө элек, Аллахтын кудуретин таанып биле элек, ыйманы алсыз адамдар болушу ыктымал. Мындай адамдар ыймандуулардын арасында болгонуна карабастан, дин адеп-ахлагын түшүнүү жана анын талаптарына ылайык жашоо жаатында бошоңдук кылышат, ошондой эле, башка ыймандуулардын да өздөрүндөй болушун каалашат. Мындан тышкары, динден түшүнүгү жок адамдардын же ыймансыздардын арасында да мусулмандардын күчүн кетирип, алардын күжүрмөндүгүн жана кайраттуулугун кайтарууну көздөгөн адамдар болушу мүмкүн жана алар да ыймандууларга жолтоо болуу үчүн болгон аракетин жасашат. Айтылган адамдардын баары ыймандууларды пассивдештирүү үчүн ачык иштерди да кылышы мүмкүн, же болбосо, жашыруун жана тымызын ыкмаларды да колдонушу ыктымал. Мисалы, эки жүздүүлөр менен жүрөгүндө руханий оорусу бар кишилер ыймансыздар менен кызматташып, өз ойлорунда ыймандууларга каршы апачык тузактарды курушу мүмкүн. Ошентип, ыймандууларга зыян келтирүүгө аракет кылышат. Ошондой эле, тымызын, терс сөздөрү жана кыймыл-аракеттери аркылуу ыймандууларды пассивдештирүүгө аракеттениши ыктымал.

Мындай адамдардын дээрлик баарынын кээ бир жалпы мүнөздөрү бар. Ыймандуулардын арасында болушса да, алардан алыс болушса да, ал белгилер аларда сөзсүз болот. Акыл-эстин алсыздыгы, парасатсыздык, жалкоолук, коркоктук, чыккынчылык, тымызындык, ач көздүк, терс мүнөздүүлүк, мээримсиздик, текебердик, көрө албастык сыяктуу, чын ыкластуу ыймандууларда Аллахтын каалоосу менен эч качан кездешпей турган, кээ бир негизги өзгөчөлүктөр мындай адамдарда көп кездешет. Бул жалпы мүнөздөр, ар кайсы чөйрөдөбү же бир чөйрөдө болушабы, мындай адамдардын керек учурда ыймандууларга каршы биригишине себеп болот.

Ошондуктан бул китепте негизинен мусулмандардын арасында жашаган жана аларды пассивдүүлүккө түртүүгө аракет кылган кишилердин колдонгон тымызын жана ачык ыкмалары менен бирге, бир жагынан ал кишилер менен биригүү потенциалы бар ыймансыздардын өзгөчөлүктөрү да сүрөттөлөт. Ошентип ыймансыздарды пассивдештирүүнү көздөгөн бардык кулк-мүнөз типтери ашкереленет. Мусулмандардын милдетинин диндин ичинде пассивдүү жана камырабас мусулман моделин түзүүнү көздөгөн жаман ниеттүү адамдарга каршы Куран аяттарында белгиленген идеялык күрөш жүргүзүү жана алардын башка адамдарды пассивдүүлүккө түртүшүнө бөгөт коюу экени түшүндүрүлөт.